در زمانه‌ای به سر می‌بریم که بیش از هر زمان دیگری دانش (به‌ویژه شق علمی‌اش) در حال پیچیده شدن، تخصصی شدن و گستردگی بی حد و حصر است جوریکه حتی برای ما محققان دانش که عمری را صرف دانش‌اندوزی نموده‌ایم نیز به‌درجاتی دور از دسترس جلوه می‌کند.
از این رو در این دوره یکی از مهم‌ترین خدماتی که می‌توان به علم داشت امر عامه‌فهم‌سازی (یا همه‌فهم‌سازی علم) است جوریکه بتوان آن را در اختیار گروه‌های بیشتری از جامعه (حتی مشتمل بر سایر متخصصان علمی) گذاشت.
امروزه دیگر عدم درک موضوعات علمی به توده‌های عوام جامعه مربوط نیست بلکه خود دانشمندان نیز از فهم دستاوردهای علمی نه‌تنها در حوزه‌های غیرتخصصی‌شان بلکه حتی در سایر فیلدهای رشته‌ی تخصصی‌شان عاجزند.
امروز دیگر شاید یک فیزیکدان نسبیت‌دان هیچ چیز از حرف‌های یک فیزیکدان کوانتوم‌دان نفهمد و این مسئله جایگاه ویژه‌ی امر عامه‌فهم‌سازی علم را عیان می‌سازد.
البته و صدالبته که عامه‌فهم‌سازی علم کار هر ننه‌قمری نیست و کسانی می‌توانند این عرصه را به شیواترین شیوه‌ی ممکن به سرانجام برسانند که خود متخصص علم (مسلط به روش علمی، نظریات علمی و داده‌های علمی) باشند وگرنه این تلاش در حد یک فعالیت زرد مجازی و بلاگری (شومَن‌شیپ) باقی می‌مانند.
طبق ایده‌ی روباه‌تیغی از اینجانب، این افراد می‌بایست چهره‌هایی polymath (پُلی‌مات) باشند که با درک جامع از کلیات طیف وسیعی از شاخه‌های علمی و نیز ضمن تسلط عمیق به یک حوزه، به امر اتصال این قطعات پراکنده از یکدیگر دست زده و پادزهر جزیی‌نگری علمی را به ذهن مخاطب کنجکاو وارد آوردند و نقشه‌ی دانش را برای وی یکپارچه و defrag سازند.
از این رو، توصیه‌ی من به همه‌ی دانشگاه‌های کشور تاسیس دپارتمان‌ها و کرسی‌های عامه‌فهم‌سازی علم در راستای پُر کردن شکاف‌های معرفتی بین جامعه‌ی متخصصین با عموم مردم جامعه و نیز خود متخصصین با هم است.
بی‌شک، این مسئله از الزامات ترقی و توسعه‌ی همه‌جانبه‌ی یک کشور است که همگان به سطح مطلوبی از خودآگاهی علمی نایل آمده و بر مدار آن بهتر زندگی کنند که این خود تحقق ایده‌ی “علم در خدمت صلح و توسعه” خواهد بود.
– دی داد
___
📸 تصویر: از کلاس غیرحضوری فلسفه‌‌ی کاربردی دوست و دانشجوی گرامی‌ام جناب استاد ابا اباد.ابا برای خیلی از کاربران پر و پا قرص شبکه‌ی جهانی متخصصین بی‌نیاز از معرفی است اما در این‌جا مایلم که دوباره به نقش این عزیز هموطن در جنبش عامه‌فهم‌سازی علم و مقوله‌ی پاپ‌ساینس (ترویج علم برای توده‌ها) اشاره کنم.
ابا جان، در مقام یک شوالیه‌ی فرهنگ، اگرچه سال‌هاست خارج از ایران زندگی می‌کند اما بیش از خیلی از چهره‌های گفتمان‌ساز داخل کشور، ذهن و ذکرش معطوف به وطن است و با تحصیلات عالیه‌ی مفصل خود و ضمن یک درک جامعِ فلسفی-علمی-اجتماعی در حال انجام رسالت خود به بهترین شکل است.
در این عرصه بسیارند کسانی که آمده و طی یک شب با زر و زور و تزویر به دنبال دیده شدن‌اند بدون آنکه تخصص و استمراری داشته باشند [و به‌زودی نیز عرصه را خالی می‌کنند] اما credit و افتخار ماجرا بی‌شک از آن کسانی‌ست که استمرار داشته و ترویج علم کار دل ایشان است؛ نه کار گل و معاش‌شان.
در این عصر هوش مصنوعی که اکتشافات علمی محصول اقدام تیم‌های بزرگ با همکاری هوش مصنوعی‌ست، دور نمی‌بینم دوره‌ای را که جوایز نوبل علمی به قهرمانان عرصه‌ی عامه‌فهم‌سازی علم تعلق گیرد که پُرکننده‌ی شکاف بین علم و جامعه و نیز بزرگ‌ترین خدمتگزاران علم‌اند.
به امید آن روز.
